Η Ραφήνα είναι μια πόλη που έχει αναπτυχθεί δίπλα στη θάλασσα και γύρω από ένα σημαντικό φυσικό στοιχείο της περιοχής: το Μεγάλο Ρέμα. Η ιδιαίτερη αυτή γεωγραφική θέση αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας της πόλης, δημιουργεί όμως παράλληλα την ανάγκη για σοβαρό σχεδιασμό απέναντι σε έντονα καιρικά φαινόμενα.
Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος CLIMAAX, ο Δήμος Ραφήνας-Πικερμίου προχώρησε σε μια πρώτη επιστημονική αξιολόγηση των κινδύνων που συνδέονται με τις πλημμύρες. Η μελέτη εξετάζει δύο διαφορετικές περιπτώσεις: τις ξαφνικές πλημμύρες που μπορεί να προκληθούν έπειτα από έντονη βροχόπτωση και τις παράκτιες πλημμύρες που σχετίζονται με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Η περιοχή του Μεγάλου Ρέματος έχει αντιμετωπίσει κατά το παρελθόν σοβαρά πλημμυρικά περιστατικά. Όταν εκδηλώνεται έντονη βροχόπτωση μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, το νερό μπορεί να κατευθυνθεί με μεγάλη ταχύτητα προς τις χαμηλότερες περιοχές. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη όταν παρασύρονται χώματα, κλαδιά ή άλλα υλικά, τα οποία μπορούν να εμποδίσουν τη φυσιολογική ροή του νερού.
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα του πρώτου παραδοτέου είναι ότι τα γενικά ευρωπαϊκά υπολογιστικά μοντέλα δεν κατάφεραν να αποτυπώσουν με ακρίβεια τις πραγματικές συνθήκες του Μεγάλου Ρέματος. Οι συγκεκριμένοι χάρτες βασίζονται σε δεδομένα μεγάλης κλίμακας, τα οποία είναι χρήσιμα για μια πρώτη εικόνα, αλλά δεν μπορούν πάντοτε να καταγράψουν τις ιδιαιτερότητες ενός τοπικού ρέματος και των γύρω περιοχών.
Η διαπίστωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος είναι μικρός. Αντίθετα, σημαίνει ότι απαιτείται ακόμη πιο αναλυτική μελέτη, βασισμένη σε λεπτομερή τοπικά δεδομένα, στην πραγματική μορφολογία του εδάφους και στην εμπειρία από προηγούμενες πλημμύρες.
Για έναν κάτοικο της περιοχής, το συμπέρασμα είναι απλό: οι ξαφνικές πλημμύρες δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο με γενικούς χάρτες. Χρειάζονται ακριβής γνώση κάθε σημείου, συνεχής παρακολούθηση, σωστός καθαρισμός όπου απαιτείται, οργανωμένη λειτουργία των αρμόδιων υπηρεσιών και έγκαιρη ενημέρωση των πολιτών.
Παράλληλα, το πρόγραμμα εξετάζει και έναν διαφορετικό κίνδυνο: την παράκτια πλημμύρα στην περιοχή του λιμανιού της Ραφήνας. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, σε συνδυασμό με ακραία καιρικά φαινόμενα, μπορεί στο μέλλον να επηρεάσει χαμηλά σημεία της παραλιακής ζώνης.
Σύμφωνα με τη μελέτη, έως το 2050 το νερό μπορεί, σε ακραίες συνθήκες, να φτάσει σε ύψος έως και ένα μέτρο σε ορισμένα σημεία κοντά στην ακτογραμμή. Η πλημμύρα εκτιμάται ότι θα παραμένει κυρίως περιορισμένη στην άμεση παραλιακή ζώνη και δεν θα επεκτείνεται στις πυκνοκατοικημένες περιοχές της πόλης. Ωστόσο, ακόμη και μια περιορισμένη πλημμύρα μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα στη λειτουργία του λιμανιού, στους χώρους στάθμευσης, στις εγκαταστάσεις και στις διαδρομές πρόσβασης.
Το ζήτημα αφορά άμεσα την καθημερινότητα της Ραφήνας. Το λιμάνι αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους συγκοινωνιακούς κόμβους της Αττικής, με μεγάλη επιβατική κίνηση ιδιαίτερα τους θερινούς μήνες. Ακόμη και ένα τοπικό πρόβλημα μπορεί να επηρεάσει τη μετακίνηση οχημάτων και επιβατών, τη λειτουργία των υπηρεσιών και την πρόσβαση των οχημάτων έκτακτης ανάγκης.
Το πρόγραμμα CLIMAAX δεν περιορίζεται στη διαπίστωση των κινδύνων. Προσφέρει στον Δήμο Ραφήνας-Πικερμίου ένα οργανωμένο πλαίσιο για να εντοπιστούν τα σημεία που απαιτούν μεγαλύτερη προσοχή και να καθοριστούν οι προτεραιότητες των επόμενων ετών.
Η πρόληψη δεν μπορεί να βασίζεται σε γενικές εκτιμήσεις. Χρειάζεται επιστημονική τεκμηρίωση, αξιοποίηση της τοπικής εμπειρίας και συνεργασία όλων των αρμόδιων φορέων. Το πρώτο παραδοτέο του CLIMAAX αποτελεί ένα ουσιαστικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση: καλύτερη γνώση των κινδύνων, έγκαιρη προετοιμασία και μεγαλύτερη ασφάλεια για τους κατοίκους και τις υποδομές του Δήμου.
CLIMAAX: Rafina Assesses Flood Risks from the Megalo Rema Stream to the Port
Rafina is a coastal town whose development has been closely linked to the sea and to one of the area’s most important natural features, the Megalo Rema stream. While this distinctive geography forms an integral part of the town’s identity, it also highlights the need for careful planning and effective preparedness in the face of increasingly severe weather events.
Through its participation in the European CLIMAAX programme, the Municipality of Rafina-Pikermi has carried out an initial scientific assessment of flood-related risks. The study examines two different but equally important hazards: flash floods caused by intense rainfall over a short period of time and coastal flooding associated with rising sea levels and extreme weather conditions.
The first phase of the assessment identifies a significant limitation in the use of broad-scale European models for the Megalo Rema area. Although these models provide a useful initial overview, they do not fully capture the specific characteristics of the local stream, the surrounding terrain and the rapid development of flash-flood events. This finding does not suggest that the risk is limited. On the contrary, it demonstrates the need for more detailed local data, accurate mapping, continuous monitoring and the systematic use of knowledge gained from past incidents.
The study also examines coastal flood risk around the port of Rafina. Under extreme conditions, water levels could reach up to one metre in certain low-lying coastal locations by 2050. Although flooding is expected to remain largely confined to the immediate waterfront, even a localised event could disrupt port facilities, parking areas, access routes and emergency response operations.
As one of Attica’s most important transport hubs, the port of Rafina requires particular attention. By combining scientific evidence with local experience, the CLIMAAX programme provides the Municipality of Rafina-Pikermi with a valuable framework for setting priorities, improving preparedness and strengthening the protection of residents and critical infrastructure.