Τα τελευταία χρόνια οι υψηλές θερμοκρασίες και οι παρατεταμένοι καύσωνες αποτελούν μια πραγματικότητα με την οποία έρχονται αντιμέτωποι ολοένα και συχνότερα οι κάτοικοι της Αττικής. Δεν πρόκειται πλέον για μεμονωμένα περιστατικά λίγων ημερών, αλλά για ένα φαινόμενο που επηρεάζει την υγεία των πολιτών, την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής κατά τους θερινούς μήνες.
Ο Δήμος Ραφήνας-Πικερμίου, μέσα από τη συμμετοχή του στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα CLIMAAX, προχωρά στην επιστημονική καταγραφή των κινδύνων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή. Στόχος είναι να αποκτήσει μια σαφή εικόνα των προβλημάτων που αναμένεται να ενταθούν τα επόμενα χρόνια και να διαμορφώσει έγκαιρα ένα αποτελεσματικό σχέδιο προστασίας των κατοίκων.
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που εξετάζονται στο πρώτο παραδοτέο του προγράμματος είναι οι καύσωνες. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η συχνότητα των ημερών με ακραία ζέστη αναμένεται να αυξηθεί αισθητά έως το 2050.
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα, στον Δήμο Ραφήνας-Πικερμίου καταγράφονταν κατά μέσο όρο περίπου 4 έως 5 ημέρες καύσωνα τον χρόνο. Σύμφωνα με τα κλιματικά σενάρια που μελετήθηκαν, μέχρι το 2050 ο αριθμός αυτός μπορεί να αυξηθεί στις 17 έως 18 ημέρες ετησίως. Στο δυσμενέστερο σενάριο, εφόσον συνεχιστεί η μεγάλη επιβάρυνση του περιβάλλοντος, οι ημέρες καύσωνα ενδέχεται να φτάσουν ακόμη και τις 23 έως 24 τον χρόνο.
Η αύξηση αυτή δεν αποτελεί απλώς έναν αριθμό σε ένα διάγραμμα. Σημαίνει περισσότερες ημέρες κατά τις οποίες οι κάτοικοι θα δυσκολεύονται να μετακινηθούν, να εργαστούν ή ακόμη και να παραμείνουν με ασφάλεια στα σπίτια τους χωρίς κλιματισμό. Σημαίνει επίσης μεγαλύτερη πίεση στις κοινωνικές υπηρεσίες, στις δομές υγείας, στην κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος και στις ανάγκες υδροδότησης.
Η μελέτη καταγράφει ακόμη ότι η θερμοκρασία δεν είναι ίδια σε ολόκληρη την έκταση του Δήμου. Οι δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι σε εσωτερικές και περισσότερο δομημένες περιοχές συσσωρεύεται μεγαλύτερη θερμότητα, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν λιγότερα δέντρα, περιορισμένοι χώροι πρασίνου και μεγαλύτερες επιφάνειες καλυμμένες από άσφαλτο ή τσιμέντο.
Αντίθετα, στις παραθαλάσσιες περιοχές η γειτνίαση με τη θάλασσα και η θαλάσσια αύρα μπορούν, σε έναν βαθμό, να περιορίσουν την ένταση της ζέστης. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι παράκτιες περιοχές δεν χρειάζονται προσοχή. Η ζώνη γύρω από το λιμάνι της Ραφήνας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς κατά τη θερινή περίοδο εξυπηρετεί πολύ μεγάλο αριθμό επιβατών, επισκεπτών και εργαζομένων, πολλοί από τους οποίους παραμένουν εκτεθειμένοι στον ήλιο και στις υψηλές θερμοκρασίες.
Ιδιαίτερη μέριμνα απαιτείται για τις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού: τους ηλικιωμένους, τα μικρά παιδιά, τους πολίτες με χρόνια προβλήματα υγείας, όσους ζουν μόνοι τους και τα νοικοκυριά που δεν διαθέτουν επαρκή μέσα δροσισμού. Οι χάρτες του προγράμματος δεν καταγράφουν μόνο τα σημεία στα οποία αναπτύσσονται υψηλότερες θερμοκρασίες, αλλά και τις περιοχές όπου η ζέστη συμπίπτει με μεγαλύτερη συγκέντρωση ευάλωτων κατοίκων.
Η αξία του CLIMAAX βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη δυνατότητα: ο Δήμος δεν αντιμετωπίζει πλέον το πρόβλημα γενικά και αόριστα, αλλά αποκτά συγκεκριμένα δεδομένα για κάθε περιοχή. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να οργανωθούν περισσότερο στοχευμένες δράσεις, όπως η έγκαιρη ενημέρωση των κατοίκων, η λειτουργία δροσερών χώρων κατά τις ημέρες καύσωνα, η υποστήριξη πολιτών που έχουν ανάγκη και η ενίσχυση του πρασίνου σε σημεία όπου η θερμική επιβάρυνση είναι εντονότερη.
Η προστασία απέναντι στους καύσωνες δεν ξεκινά την ώρα που ανεβαίνει επικίνδυνα η θερμοκρασία. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, με επιστημονική γνώση, σωστή προετοιμασία και έγκαιρο σχεδιασμό. Με τη συμμετοχή του στο CLIMAAX, ο Δήμος Ραφήνας-Πικερμίου αποκτά ένα σημαντικό εργαλείο για να προετοιμαστεί καλύτερα για τις συνθήκες των επόμενων ετών και να προστατεύσει αποτελεσματικότερα την τοπική κοινωνία.
CLIMAAX: How the Municipality of Rafina-Pikermi Is Preparing for the Hotter Summers of the Coming Years
In recent years, prolonged heatwaves and extremely high temperatures have become an increasingly frequent challenge for residents of Attica, affecting public health, urban life and overall well-being during the summer months. Through its participation in the European CLIMAAX programme, the Municipality of Rafina-Pikermi is developing a scientifically informed assessment of climate-related risks in order to improve local preparedness and protect the community more effectively.
The first phase of the assessment highlights a significant projected increase in the number of heatwave days. While the Municipality experienced approximately four to five heatwave days per year during the final decades of the twentieth century, this figure could rise to 17–18 days annually by 2050 under a moderate climate scenario and reach 23–24 days under a more adverse scenario.
The impact of extreme heat is not uniform across the Municipality. Satellite data indicate that inland and densely built-up areas are more exposed to heat accumulation, particularly where vegetation and green spaces are limited. Coastal areas may benefit to some extent from the cooling effect of the sea breeze, although the port of Rafina requires particular attention due to the large number of passengers, visitors and workers who use the area during the summer season.
Special consideration must be given to vulnerable population groups, including older people, young children, individuals with chronic health conditions, people living alone and households without adequate cooling facilities. By providing detailed local data, CLIMAAX enables the Municipality of Rafina-Pikermi to design targeted measures, such as early warnings, access to cooling spaces, support for vulnerable residents and the enhancement of urban greenery in the most affected areas.
Effective protection from heatwaves begins well before temperatures reach dangerous levels. Scientific knowledge, early planning and coordinated action are essential for strengthening the resilience of the Municipality and safeguarding the local community in the years ahead.